CAS Testi Nedir? Bilişsel Değerlendirme Sistemi (CAS)

Yazan: Psikolog ve Aile Danışmanı Merve Nur Hızlıoğlu · Gözden geçiren: Uzman Psikolojik Danışman Çağla Berrak Yıldız · Güncelleme: 7 Kasım 2026

Çocuğunuz zeki ve meraklı, ama ödevlerini bir türlü planlayamıyor, okuduğunu anlamakta zorlanıyor ya da matematik problemlerinde nereden başlayacağını bilemiyor olabilir. Bu tür durumlarda “Zekâsı yerinde ama neden zorlanıyor?” sorusu akla gelir. CAS (Bilişsel Değerlendirme Sistemi), bu soruya yanıt aramak için kullanılan değerlendirme araçlarından biridir. Bu yazıda CAS testinin ne olduğunu, neyi ölçtüğünü, kimlere ve nasıl uygulandığını ve sonuçların nasıl yorumlandığını anlatıyoruz.

CAS testi nedir?

CAS, çocuğun “ne bildiğini” değil, “nasıl düşündüğünü” anlamaya çalışan bir bilişsel değerlendirme sistemidir. Geleneksel zekâ testlerinin bir kısmı kelime bilgisi, genel kültür ya da okulda öğrenilen bilgilere dayanan sorular içerir. CAS ise bilgiyi planlama, ona dikkat etme ve onu işleme biçimlerine odaklanır. Bu yüzden okul deneyimi ya da dil geçmişi farklı olan çocukların değerlendirilmesinde de yararlı bir bakış açısı sunar.

Test, Rus nöropsikolog Alexander Luria’nın beynin işleyişine dair çalışmalarından yola çıkan PASS kuramına dayanır. Kuram, Jack Naglieri, J. P. Das ve John Kirby’nin çalışmalarıyla geliştirilmiştir.

CAS hangi alanları ölçer? (PASS)

CAS dört ana ölçekten ve toplam 12 alt testten oluşur:

• Planlama (P): Bir sorunu çözmek için strateji seçme, uygulama, kendini denetleme ve gerektiğinde yöntemi değiştirme becerisi. Ödevi planlamak, sınavda zamanı ayarlamak, dürtüsel davranmadan düşünmek bu süreçle ilişkilidir.
• Dikkat (A): Önemli uyarana odaklanıp dikkat dağıtıcılara direnme, odağı belirli bir süre koruma becerisi.
• Eşzamanlı işleme (S): Parçaları bir bütün hâlinde görme ve aralarındaki ilişkileri kavrama; örneğin şekiller arasındaki örüntüyü fark etmek ya da bir cümlenin anlamını bütün olarak kavramak.
• Ardıl işleme (S): Bilgiyi belirli bir sırayla işleme ve hatırlama; örneğin harf ve ses sıralarını izlemek, sözcükleri sırasıyla tekrarlamak, cümle yapısını takip etmek.

Değerlendirme sonunda her ölçek için standart puanlar ve bunların birleşiminden oluşan bir tam ölçek puanı elde edilir. Asıl önemli olan, tek bir puandan çok çocuğun güçlü ve zorlandığı süreçlerin profilidir.

CAS testi kimlere uygulanır?

CAS 5–17 yaş arasındaki çocuk ve gençlere uygulanır. Şu durumlarda değerlendirme sürecine katkı sağlayabilir:

• Okul başarısında açıklanamayan düşüş ya da dalgalanma: Çocuğun nerede zorlandığını anlamak için.
• Öğrenme güçlükleri: Okuduğunu anlama, okuma-yazma ya da matematik problemlerindeki zorlukların altında hangi sürecin yattığını görmek için. Ardıl işleme zorlukları okuma güçlükleriyle, planlama zorlukları matematik problemlerini çözmede yaşanan güçlüklerle ilişkili olabilir. Okuma güçlüğü konusunda disleksi yazımıza bakabilirsiniz.
• Dikkat ve planlama güçlükleri: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite düşünülen çocuklarda Dikkat ve Planlama ölçekleri özellikle bilgilendiricidir. Ancak CAS tek başına dikkat eksikliğini belirlemez; ayrıntılar için dikkat eksikliği ve hiperaktivite yazımızı okuyabilirsiniz.
• Üstün yetenek değerlendirmesi: Geleneksel testlerle tam görülemeyen bilişsel güçlü yanları fark etmek için.
• Eğitim planlaması: Çocuğun güçlü süreçlerini kullanan, zorlandığı süreçleri destekleyen bireysel öğrenme stratejileri belirlemek için.

CAS testi nasıl uygulanır?

1. Ön görüşme: Önce ebeveynlerle görüşülür; çocuğun gelişimi, okul durumu, öğretmen gözlemleri ve değerlendirmenin amacı konuşulur. CAS’ın mı, başka bir testin mi (ör. WISC-R ya da MOXO) daha uygun olduğuna birlikte karar verilir.
2. Uygulama: Test, sessiz bir odada, psikolog ve çocuk baş başa, yüz yüze uygulanır. Görevler kâğıt-kalem, şekil, sayı, harf ve sözcüklerle yapılan oyun benzeri etkinliklerdir. Süre yaklaşık 2 saattir; gerektiğinde kısa molalar verilir. Testin sabah saatlerinde yapılması önerilir.
3. Puanlama ve yorum: Ham puanlar çocuğun yaşına göre standart puanlara dönüştürülür; ölçekler arasındaki farklar ve test sırasında yapılan gözlemler birlikte değerlendirilir.
4. Sonuç görüşmesi ve rapor: Sonuçlar ebeveynlerle ayrıntılı olarak konuşulur; 7 gün içinde aile raporu ve uzman raporu olmak üzere iki yazılı rapor verilir ve evde ile okulda uygulanabilecek öneriler paylaşılır. İsterseniz sonuç görüşmesi online da yapılabilir.

Teste hazırlık için öneriler

• Çocuğun test günü iyi uyumuş ve kahvaltısını yapmış olması önemlidir.
• Teste “sınav” gibi değil, “düşünme oyunları” gibi yaklaşın; çocuğa baskı kurmayın.
• Gözlük ya da işitme cihazı kullanıyorsa yanında olsun.
• Çocuğu teste “çalıştırmaya” çalışmayın; bu, sonuçların doğruluğunu bozar.

CAS sonuçları nasıl yorumlanır?

CAS sonuçları bir “etiket” değil, çocuğun düşünme biçimine dair bir haritadır. Yorumlarken:

• Profil önemlidir: Örneğin eşzamanlı işlemesi güçlü, planlaması zayıf bir çocuk, bütünü kavramakta iyi ama işe nereden başlayacağını planlamakta zorlanıyor olabilir.
• Puanlar tek başına bir sonuç bildirmez: Test sonuçları gelişim öyküsü, okul bilgileri, gözlemler ve gerektiğinde diğer değerlendirmelerle birlikte yorumlanır.
• Amaç destek planıdır: Jack Naglieri ve Eric Pickering’in çalışmaları, PASS profiline göre seçilen öğrenme stratejilerinin (örneğin planlaması zayıf bir çocuğa adım adım plan yapmayı öğretmek) okul becerilerini destekleyebileceğini gösterir.

CAS ile WISC-R arasındaki fark nedir?

İki test birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. WISC-R, sözel ve performans alt testleriyle genel bilişsel yetenekleri değerlendiren bir zekâ testidir. CAS ise bilgiyi işleme süreçlerine (planlama, dikkat, eşzamanlı ve ardıl işleme) odaklanır. Hangi testin gerektiğine ön görüşmede çocuğun ihtiyacına göre karar verilir. WISC-R hakkında bilgi için çocuk zekâ testleri yazımıza bakabilirsiniz.

Yankı Psikoloji’de CAS değerlendirmesi

Yankı Psikoloji’de CAS testi, Alsancak şubemizde Psikolog ve Aile Danışmanı Merve Nur Hızlıoğlu tarafından uygulanır. Karşıyaka şubemizde CAS uygulanmaz; MOXO dikkat testi ise iki şubemizde de yapılır. Testler şubede yüz yüze yapılır. Uygulanan testlerin karşılaştırması, süreç ve randevu bilgisi için psikolojik testler sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

CAS testi nedir?

CAS (Bilişsel Değerlendirme Sistemi), 5–17 yaş arası çocukların planlama, dikkat, eşzamanlı ve ardıl bilgi işleme süreçlerini değerlendiren bireysel bir testtir. Bilgi birikiminden çok düşünme süreçlerine odaklanır.

CAS testi kaç yaşa uygulanır?

CAS 5–17 yaş arasındaki çocuk ve gençlere uygulanır.

CAS testi ne kadar sürer?

Uygulama çocuğun yaşına ve hızına göre yaklaşık 2 saat sürer. Gerektiğinde kısa molalar verilir.

CAS testi dikkat eksikliğini gösterir mi?

CAS’ın Dikkat ve Planlama ölçekleri dikkat eksikliği düşünülen çocuklarda önemli bilgiler verir, ancak test tek başına dikkat eksikliğini belirlemez. Sonuçlar gelişim öyküsü, gözlemler ve diğer değerlendirmelerle birlikte yorumlanır.

CAS testi online yapılabilir mi?

Hayır. CAS şubede, yüz yüze uygulanır. Sonuç görüşmesi ise isterseniz online yapılabilir.

Kaynakça

1. Naglieri, J. A., & Das, J. P. (1997). Cognitive Assessment System. Riverside Publishing.
2. Das, J. P., Naglieri, J. A., & Kirby, J. R. (1994). Assessment of cognitive processes: The PASS theory of intelligence. Allyn & Bacon.
3. Luria, A. R. (1973). The working brain: An introduction to neuropsychology. Basic Books.
4. Naglieri, J. A., & Otero, T. M. (2017). Essentials of CAS2 assessment. Wiley.
5. Naglieri, J. A., & Pickering, E. B. (2010). Helping children learn: Intervention handouts for use in school and at home (2nd ed.). Paul H. Brookes.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel değerlendirmenin ve bir uzmanla görüşmenin yerini tutmaz.