Yetişkinlerde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite yalnızca çocukluğa özgü değildir. Yetişkinlerde nasıl göründüğü, iş ve ilişkilere etkileri, değerlendirme süreci ve günlük hayatta işe yarayan stratejiler.

Yazan: Uzman Psikolog Kıvılcım Özdürük · Gözden geçiren: Uzman Psikolog Beste İdiz Muştu · Güncelleme: 7 Kasım 2026

Bir işe başlıyorsunuz, yarısında aklınıza başka bir şey geliyor; masanızda yarım kalmış dosyalar birikiyor. Anahtarlarınızı, telefonunuzu sık sık kaybediyor, randevulara son dakika yetişiyorsunuz. Toplantıda karşınızdakinin sözünü bitirmesini beklemek size çok zor geliyor. “Ben böyleyim, hep dağınıktım” diye düşünüyor olabilirsiniz; ama bu tablonun bir adı olabilir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) çoğu zaman çocuklukla ilişkilendirilse de pek çok kişide yetişkinlikte de sürer. Bu yazıda yetişkinlerde DEHB’nin nasıl göründüğünü, nasıl değerlendirildiğini ve günlük yaşamda işe yarayan stratejileri anlatıyoruz.

Kısa cevap: Yetişkinlerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite; dikkati sürdürmekte zorlanma, dağınıklık, unutkanlık, zaman yönetiminde güçlük, işleri erteleme ve yarım bırakma, dürtüsel kararlar ve iç huzursuzlukla kendini gösterir. Çocuklukta başlar; yetişkinlikte hareketlilik çoğu zaman azalırken dikkat ve planlama güçlükleri öne çıkar. Değerlendirme, ayrıntılı görüşme, çocukluk öyküsü ve dikkat testleriyle yapılır. Hekim değerlendirmesi, beceri odaklı psikolojik danışmanlık ve günlük yaşamı düzenleyen stratejiler birlikte etkilidir.

Yetişkinlerde DEHB nedir?

DEHB, dikkat, dürtü kontrolü ve etkinlik düzeyini düzenlemede güçlükle giden, beynin gelişimine bağlı (nörogelişimsel) bir durumdur. Belirtiler çocuklukta başlar; ancak her zaman o dönemde fark edilmez. Özellikle dikkat eksikliğinin ön planda olduğu, yaramazlık sorunu olmayan çocuklar “dalgın” ya da “tembel” diye tanımlanıp gözden kaçabilir. Stephen Faraone ve arkadaşlarının yüzlerce araştırmayı özetleyen uluslararası uzlaşı bildirgesine göre yetişkinlerin yaklaşık yüzde 2,5’inde DEHB belirtileri sürmektedir.

Russell Barkley ve arkadaşlarının uzun süreli izlem çalışmaları, yaşla birlikte dışarıdan görülen hareketliliğin çoğunlukla azaldığını, ama yerini iç huzursuzluğa, dikkat ve planlama güçlüklerine bıraktığını göstermiştir. Bu nedenle yetişkin DEHB’si çoğu zaman “yerinde duramamak”tan çok “kafasının içinde duramamak” gibi yaşanır.

Yetişkinlerde DEHB belirtileri

Dikkat ve düzen

  • Uzun ya da sıkıcı bulunan işlere odaklanmakta zorlanma, ayrıntıları kaçırma
  • Konuşmaları dinlerken aklın başka yere gitmesi
  • İşlere başlamakta zorlanma, sürekli erteleme ve yarım bırakma
  • Eşyaları sık kaybetme, unutkanlık (faturalar, randevular, doğum günleri)
  • Zamanı tahmin etmekte ve planlamakta güçlük; randevulara yetişememe
  • Birden fazla işi bir arada yürütmekte zorlanma

Hareketlilik ve dürtüsellik

  • İç huzursuzluk, uzun süre oturmakta zorlanma, sürekli bir şeyle oynama
  • Çok ve hızlı konuşma, başkalarının sözünü kesme
  • Sırasını beklemekte zorlanma, sabırsızlık
  • Düşünmeden verilen kararlar: ani harcamalar, iş değiştirme, riskli davranışlar

Duygular

  • Çabuk sinirlenme ve öfkenin hızla gelip gitmesi
  • Eleştiriye ve reddedilmeye karşı yüksek duyarlılık
  • Hayal kırıklığına düşük tahammül, hızlı sıkılma

İlginç bir özellik de aşırı odaklanmadır: İlgi çeken bir işe saatlerce dalıp zamanı ve çevreyi unutmak. Bu durum “Dikkatim yerinde, istediğimde odaklanabiliyorum” düşüncesine yol açtığı için DEHB’nin fark edilmesini geciktirebilir.

Günlük hayata etkileri

  • İş ve okul: Teslim tarihlerini kaçırma, yarım kalan projeler, potansiyelin altında performans, sık iş değiştirme
  • İlişkiler: Unutkanlık ve dinlememe nedeniyle “Beni önemsemiyorsun” tartışmaları, ev işlerinin paylaşımında gerginlik
  • Para yönetimi: Ani harcamalar, ödemelerin unutulması
  • Öz değer: Yıllarca “dağınık”, “sorumsuz” diye eleştirilmenin bıraktığı yetersizlik duygusu

Yetişkin DEHB’sine sıklıkla kaygı, depresif belirtiler ve uyku sorunları eşlik eder. Uzun süren yorgunluk ve bunalmışlık hissi için tükenmişlik sendromu yazımız da fikir verebilir.

DEHB’nin nedenleri

DEHB’nin tek bir nedeni yoktur. Faraone ve arkadaşlarının uzlaşı bildirgesine göre en güçlü etken kalıtımdır; DEHB aileler içinde belirgin biçimde kümelenir. Erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve gebelikte sigara ya da alkol gibi zararlı maddelere maruz kalma riski artırabilir. DEHB, kötü ebeveynlikten, iradesizlikten ya da tembellikten kaynaklanmaz.

Yetişkinlerde DEHB nasıl değerlendirilir?

Değerlendirme tek bir testle yapılmaz; birden fazla bilgi kaynağı birleştirilir:

  1. Ayrıntılı görüşme: Şu anki zorluklar, iş ve ilişki öyküsü, belirtilerin hangi ortamlarda ortaya çıktığı.
  2. Çocukluk öyküsü: Belirtilerin çocuklukta da var olup olmadığı; mümkünse aile bireylerinden bilgi, eski karneler ve öğretmen yorumları.
  3. Ölçekler: Kişinin ve yakınlarının doldurduğu belirti ölçekleri.
  4. Dikkat testleri: Bilgisayarda uygulanan, dikkat, zamanlama, dürtüsellik ve hareketliliği ölçen MOXO gibi testler değerlendirmeye nesnel veri ekler. Merkezimizde uygulanan testler hakkında bilgi için testler sayfamıza bakabilirsiniz.
  5. Diğer olasılıkların ayrılması: Kaygı, depresyon, uyku sorunları ve bazı bedensel durumlar da dikkati etkileyebilir. Bu nedenle değerlendirme bütüncül yapılır ve hekim görüşü önemlidir.

Bir test sonucu tek başına “DEHB var” ya da “yok” demek için yeterli değildir; sonuçlar görüşme ve öyküyle birlikte yorumlanır.

Neler yardımcı olur?

Yetişkin DEHB’sinde destek, kişiye göre birkaç parçadan oluşur. Hekim, belirtilerin yoğunluğuna göre tıbbi seçenekleri değerlendirebilir. Psikolojik danışmanlık görüşmelerinde ise J. Russell Ramsay’in de vurguladığı gibi amaç “ne yapacağını bilmek” ile “yapmak” arasındaki boşluğu kapatmaktır: Erteleme döngüsü, zaman yönetimi, düzen kurma, dürtüsel kararlar ve yıllar içinde biriken yetersizlik duygusu birlikte ele alınır.

Günlük hayatta işe yarayan stratejiler

  • Dışarıya yazın: Aklınızda tutmaya çalışmayın; tek bir takvim ve tek bir yapılacaklar listesi kullanın.
  • İşleri küçültün: “Raporu yaz” yerine “Raporun ilk paragrafını yaz” gibi 10–15 dakikalık adımlar belirleyin.
  • Zamanı görünür kılın: Zamanlayıcı ve hatırlatıcılar kullanın; bir işin ne kadar süreceğini tahmin edip sonra gerçek süreyle karşılaştırın.
  • Sabit yerler belirleyin: Anahtar, cüzdan ve telefon için kapının yanında tek bir yer.
  • Dikkat dağıtıcıları azaltın: Çalışırken bildirimleri kapatın, telefonu başka odaya bırakın.
  • Hareketi programa ekleyin: Düzenli egzersiz dikkati ve ruh hâlini destekler.
  • Uykuyu koruyun: Uykusuzluk DEHB belirtilerini belirgin biçimde artırır. Bu konuda uyku sorunları yazımıza bakabilirsiniz.
  • Kendinize karşı yumuşak olun: “Yine beceremedim” yerine “Bu iş için daha iyi bir sistem kurmam gerekiyor” demek, suçluluğu azaltıp çözüme odaklanmanızı sağlar.

Edward Hallowell ve John Ratey’nin anlattığı gibi DEHB’nin merak, yaratıcılık, enerji ve kriz anlarında hızlı düşünebilme gibi güçlü yanları da vardır. Amaç kişiyi değiştirmek değil, güçlü yanlarını kullanabileceği bir düzen kurmaktır.

Dikkat ve düzen sorunları hayatınızı zorlaştırıyorsa Alsancak, Karşıyaka ya da online yetişkin psikolojik danışmanlık görüşmelerimiz hakkında bilgi alabilirsiniz. Çocuğunuzda benzer belirtiler fark ediyorsanız çocuklarda dikkat eksikliği ve hiperaktivite yazımız yol gösterebilir.

Sık sorulan sorular

Yetişkinlerde dikkat eksikliği nasıl anlaşılır?

Dikkati sürdürmekte zorlanma, sık unutma ve eşya kaybetme, erteleme, zamanı planlayamama, dürtüsel kararlar ve iç huzursuzluk çocukluktan beri sürüyor ve iş, ilişki ya da günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa DEHB söz konusu olabilir. Kesin değerlendirme için uzman ve hekim görüşmesi gerekir.

DEHB yetişkinlikte başlar mı?

DEHB çocuklukta başlayan bir durumdur. Ancak bazı yetişkinlerde çocuklukta fark edilmemiş olabilir ve iş ya da aile sorumlulukları arttığında belirginleşir. Bu nedenle değerlendirmede çocukluk öyküsü önemlidir.

MOXO testi yetişkinlere uygulanır mı?

Evet. MOXO dikkat testinin yetişkinler için de bir biçimi vardır; dikkat, zamanlama, dürtüsellik ve hareketlilik hakkında nesnel bilgi verir. Sonuç tek başına yeterli değildir; görüşme ve öyküyle birlikte yorumlanır.

Her dağınık ve unutkan kişi DEHB midir?

Hayır. Stres, uykusuzluk, kaygı, depresyon ve yoğun iş temposu da dikkat ve hafızayı etkileyebilir. DEHB’de belirtiler çocukluktan beri süreklidir ve birden fazla yaşam alanında görülür.

Yetişkin DEHB’sinde psikolojik danışmanlık işe yarar mı?

Evet. Beceri odaklı görüşmeler; zaman yönetimi, düzen kurma, erteleme ve duygu düzenleme konularında somut stratejiler kazandırır ve yıllar içinde zedelenen öz değeri onarmaya yardımcı olur. Gerekli durumlarda hekim desteğiyle birlikte yürütülür.

Bu yazıyı kim hazırladı?

Yazan: Uzman Psikolog Kıvılcım Özdürük. Yankı Psikoloji Karşıyaka’da yetişkinler, gençler, çocuklar, çiftler ve ailelerle psikolojik danışmanlık görüşmeleri yapıyor.

Gözden geçiren: Uzman Psikolog Beste İdiz Muştu. Aile danışmanlığı yüksek lisansı yaptı; Yankı Psikoloji Karşıyaka’da çocuklar, ebeveynler, çiftler ve ailelerle çalışıyor.

Son güncelleme: 7 Kasım 2026. Bilgiler aşağıdaki kaynaklara dayanır; yeni bilgiler çıktıkça yazıyı güncelliyoruz.

Kaynakça

  1. Faraone, S. V., Banaschewski, T., Coghill, D., et al. (2021). The World Federation of ADHD International Consensus Statement: 208 evidence-based conclusions about the disorder. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 128, 789–818.
  2. Barkley, R. A., Murphy, K. R., & Fischer, M. (2008). ADHD in adults: What the science says. Guilford Press.
  3. Barkley, R. A. (2021). Taking charge of adult ADHD (2nd ed.). Guilford Press.
  4. Ramsay, J. R. (2020). Rethinking adult ADHD: Helping clients turn intentions into actions. American Psychological Association.
  5. Hallowell, E. M., & Ratey, J. J. (2011). Driven to distraction (Rev. ed.). Anchor Books.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel değerlendirmenin ve bir uzmanla görüşmenin yerini tutmaz.