
Kekemelik Neden Olur? Çocuklarda Kekemelik Nasıl Geçer?
Kekemelik, konuşmanın akışında tekrarlar, uzatmalar ve takılmalarla kendini gösteren bir durumdur. Nedenleri, kendiliğinden geçip geçmediği ve ebeveynlere öneriler.
Yazan: Uzman Psikolog Beste İdiz Muştu · Gözden geçiren: Uzman Psikolojik Danışman Çağla Berrak Yıldız · Güncelleme: 7 Kasım 2026
Üç yaşındaki çocuğunuz bir anda “Ba-ba-ba-baba, bak!” demeye başladıysa endişelenmeniz çok doğal. Konuşmanın hızla geliştiği okul öncesi yıllarda birçok çocuk bir dönem takılarak konuşur; bunların önemli bir kısmında akıcılık zamanla kendiliğinden düzelir. Bazı çocuklarda ise kekemelik sürer ve çocuğun kendini ifade etmesini, okul hayatını ve özgüvenini etkileyebilir. Bu yazıda kekemeliğin ne olduğunu, nedenlerini, hangi durumlarda kendiliğinden geçebileceğini, ebeveynlerin konuşurken nasıl davranabileceğini ve ne zaman uzmana başvurmak gerektiğini anlatıyoruz.
Kısa cevap: Kekemelik, kişinin ne söylemek istediğini bildiği hâlde konuşmanın akışında ses ya da hece tekrarları, sesleri uzatma ve takılıp kalma (blok) yaşamasıdır. Çoğunlukla 2–5 yaş arasında başlar. Okul öncesi dönemde kekemelik yaşayan çocukların büyük bölümünde akıcılık birkaç yıl içinde kendiliğinden düzelir. Kekemeliğin tek bir nedeni yoktur; kalıtım ve beynin konuşmayı planlama biçimi önemli rol oynar, stres ise kekemeliği başlatmaz ama artırabilir. Kekemelik 6 aydan uzun sürüyorsa ya da çocuğu zorluyorsa bir dil ve konuşma uzmanına başvurmak önerilir. Ebeveynlerin sakin, sabırlı ve düzeltmeyen bir tutumu çok önemlidir.
Kekemelik nedir?
Kekemelik, konuşmanın akıcılığını etkileyen bir durumdur. Kekeleyen kişi ne söylemek istediğini bilir, ama sözcükler o anda akıcı biçimde çıkmaz. En sık görülen kekemelik davranışları:
- Ses ya da hece tekrarı: “Ba-ba-ba-bardak”
- Tek heceli sözcük tekrarı: “Ben-ben-ben de geleceğim”
- Uzatma: “Sssssu istiyorum”
- Blok (takılma): Sözcüğün başında sesin hiç çıkmadığı, sessiz bir zorlanma anı
Bunlara bazen göz kırpma, baş ya da yüz kaslarında gerginlik, sözcüğü değiştirme ya da konuşmaktan kaçınma gibi ikincil davranışlar eşlik eder. Halk arasında “nefes kekemeliği”, “dudak kekemeliği”, “gırtlak kekemeliği” gibi adlandırmalar duyulur; bunlar kekemeliğin farklı görünümlerini tarif eder, ancak bilimsel bir sınıflama değildir.
Gelişimsel akıcısızlık mı, kekemelik mi?
2–5 yaş arası çocuklarda sözcük ya da cümle başı tekrarları (“Ben… ben şey… ben de istiyorum”), “ııı” gibi duraksamalar ve cümleyi yeniden başlatma çok yaygındır. Bunlar dilin hızla geliştiği dönemde görülen olağan akıcısızlıklardır ve çocuk genellikle bunların farkında bile değildir. Hecelerin çok kez tekrarlanması, uzatmalar, bloklar, zorlanma ve çocuğun konuşurken huzursuzlanması ise kekemeliğe daha çok işaret eder. Bu ayrımı en sağlam biçimde bir dil ve konuşma uzmanı yapar.
Kekemelik ne kadar yaygındır?
Araştırmacılar Ehud Yairi ve Nicoline Ambrose’un kapsamlı derlemesine göre okul öncesi çocukların yaklaşık yüzde 5’i hayatlarının bir döneminde kekemelik yaşar. Avustralya’da 1.600’den fazla çocuğun izlendiği bir araştırmada (Reilly ve arkadaşları) 4 yaşına kadar çocukların yaklaşık yüzde 11’inde kekemelik başladığı görülmüştür. Yetişkinlerde ise bu oran yüzde 1 civarına iner; yani kekemelik yaşayan çocukların büyük bölümünde akıcılık zamanla düzelir. Erkek çocuklarda kekemeliğin sürme olasılığı kız çocuklarına göre daha yüksektir.
Kekemelik neden olur?
Kekemeliğin tek bir nedeni yoktur. Bugünkü bilgiler, birkaç etkenin bir arada rol oynadığını gösteriyor:
- Kalıtım: Kekemelik ailelerde daha sık görülür. Ailede uzun süren kekemelik öyküsü, kekemeliğin sürme olasılığını artırır.
- Beynin konuşmayı planlama ve yürütme biçimi: Araştırmacılar Anne Smith ve Christine Weber, kekemeliğin beyindeki konuşma ağlarının gelişimiyle ilgili olduğunu ve dil, motor beceri ve duygusal etkenlerin birbirini etkilediğini anlatır.
- Dil gelişimindeki hızlı dönem: 2–5 yaş arasında çocuğun söylemek istedikleri, konuşma becerisinden daha hızlı gelişir; bu da akıcılığı zorlayabilir.
- Mizaç ve çevre: Duygusal olarak hassas çocuklarda ve aceleci, baskılı iletişim ortamlarında kekemelik artabilir.
Önemli: Kekemeliğin nedeni ebeveynlerin yanlış bir davranışı değildir. Stres, heyecan ya da yorgunluk kekemeliği başlatmaz, ama var olan kekemeliği artırabilir. Benzer şekilde kekemelik, çocuğun “ilgi çekmek için” bilerek yaptığı bir davranış da değildir.
Kekemelik kendiliğinden geçer mi?
Okul öncesi dönemde başlayan kekemeliğin büyük bölümü birkaç yıl içinde kendiliğinden düzelir. Ancak hangi çocukta düzeleceğini önceden kesin olarak bilmek mümkün değildir. Kekemeliğin sürme olasılığını artıran etkenler:
- Kekemeliğin 6–12 aydan uzun sürmesi
- Ailede uzun süren kekemelik öyküsü
- Kekemeliğin 3,5 yaşından sonra başlaması
- Erkek çocuk olmak
- Eşlik eden başka konuşma ya da dil güçlükleri
- Çocuğun kekemeliğinin farkında olması ve konuşmaktan kaçınmaya başlaması
Bu yüzden “Bekleyelim, nasılsa geçer” demek yerine, kekemelik birkaç aydır sürüyorsa bir dil ve konuşma uzmanının değerlendirmesini almak en doğrusudur. Okul öncesi dönemde ebeveyn katılımıyla yürütülen erken destek programlarının (örneğin Lidcombe Programı) etkili olduğu araştırmalarla gösterilmiştir.
Kekemeliğin psikolojik etkileri
Kekemelik konuşmayla ilgili bir durumdur, ama zamanla çocuğun duygularını da etkileyebilir:
- Utanç ve kaygı: Çocuk takılacağı anı önceden düşünerek konuşmaktan çekinebilir.
- Kaçınma: Söz almamak, telefonda konuşmamak, sipariş vermemek, belirli sözcükleri söylememek.
- Akran zorbalığı: Alay edilmek, çocuğun okula ve arkadaşlarına karşı tutumunu olumsuz etkileyebilir. Bu konuyu akran zorbalığı yazımızda anlattık.
- Özgüven: “Ben düzgün konuşamıyorum, demek ki yetersizim” gibi inançlar gelişebilir; bkz. çocuklarda özgüven eksikliği.
Araştırmacılar Lisa Iverach ve Ronald Rapee, kekemelik yaşayan ergen ve yetişkinlerde sosyal kaygının daha sık görüldüğünü ve kaygının kekemeliği artırabildiğini göstermiştir. Bu nedenle konuşma çalışmalarının yanında duygusal destek de önemlidir.
Ebeveynler neler yapabilir?
- Sakin ve sabırlı dinleyin: Çocuğunuz takıldığında göz temasını sürdürün, sözünü kesmeyin ve cümlesini tamamlamasını bekleyin.
- Cümlesini sizin bitirmeyin: “Su mu demek istiyorsun?” diye tahmin etmek, çocuğa konuşmasının yetersiz olduğu mesajını verebilir.
- “Yavaş konuş”, “Derin nefes al”, “Baştan söyle” demeyin: İyi niyetli de olsa bu öneriler çocuğun dikkatini konuşmasına çeker ve gerginliği artırır.
- Kendiniz yavaş ve rahat konuşun: Acele etmeyen bir konuşma temposu, çocuk için güçlü bir modeldir.
- Konuşma için sakin anlar yaratın: Her gün birkaç dakika, ekranların kapalı olduğu, sadece çocuğunuzla baş başa vakit geçirin.
- Soru yağmuruna tutmayın: Arka arkaya sorular yerine yorum yapın: “Çok güzel bir kule yapmışsın.”
- Sıraya saygı: Aile içinde herkesin sözünün kesilmeden dinlendiği bir konuşma düzeni kurun.
- Kekemelik hakkında açık olun: Çocuğunuz farkındaysa, “Bazen sözcükler takılıyor, olabilir, seni dinliyorum” gibi kabul eden bir dil kullanın.
- Öğretmenle iş birliği yapın: Sınıfta alay edilmemesi ve çocuğun söz almaya zorlanmaması için öğretmenle konuşun.
Kekemelikte kimden destek alınır?
Kekemeliğin değerlendirilmesi ve konuşma akıcılığına yönelik çalışmalar dil ve konuşma uzmanının alanıdır. Psikolojik danışmanlık ise bu çalışmaları tamamlar: Çocuğun kekemelikle ilgili kaygısı, utancı, kaçınma davranışları ve özgüveni oyun ve konuşma yoluyla ele alınır; ebeveynlere evde nasıl destek olabilecekleri konusunda rehberlik edilir. Ses kısıklığı, yutma güçlüğü ya da ani başlayan bir konuşma değişikliği gibi durumlarda ise önce hekime başvurulmalıdır.
Alsancak ve Karşıyaka şubelerimizde çocuk psikoloğu ve pedagog görüşmelerimiz hakkında bilgi alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kekemelik nasıl geçer?
Okul öncesi dönemde başlayan kekemeliğin büyük bölümü kendiliğinden düzelir. Kekemelik 6 aydan uzun sürüyorsa bir dil ve konuşma uzmanının değerlendirmesiyle başlanan erken destek, akıcılığı artırmada etkilidir. Ebeveynlerin sakin ve düzeltmeyen tutumu da süreci destekler.
Kekemelik kaç yaşında başlar?
Kekemelik çoğunlukla 2–5 yaş arasında, dilin hızla geliştiği dönemde başlar. Daha nadir olarak ileri yaşlarda da başlayabilir.
Kekemelik psikolojik midir?
Kekemelik psikolojik bir nedenle başlamaz; kalıtım ve beynin konuşmayı planlama biçimi önemli rol oynar. Ancak stres, heyecan ve kaygı var olan kekemeliği artırabilir; kekemelik de zamanla kaygı ve utanç gibi duygulara yol açabilir.
Çocuğum takıldığında ona “yavaş konuş” demeli miyim?
Hayır. “Yavaş konuş”, “Nefes al” gibi öneriler çocuğun dikkatini konuşmasına çeker ve gerginliği artırabilir. Bunun yerine sabırla bekleyin, göz temasını sürdürün ve kendiniz yavaş ve rahat konuşarak model olun.
Kekemelik zekâyla ilgili midir?
Hayır. Kekemelik zekâyla ilgili değildir. Kekemelik yaşayan çocukların zihinsel gelişimi akranlarıyla aynıdır.
Bu yazıyı kim hazırladı?
Yazan: Uzman Psikolog Beste İdiz Muştu. Aile danışmanlığı yüksek lisansı yaptı; Yankı Psikoloji Karşıyaka’da çocuklar, ebeveynler, çiftler ve ailelerle çalışıyor.
Gözden geçiren: Uzman Psikolojik Danışman Çağla Berrak Yıldız. ODTÜ’de psikolojik danışmanlık yüksek lisansı yaptı; Yankı Psikoloji Alsancak’ta çocuklar, gençler, ebeveynler ve çiftlerle çalışıyor.
Son güncelleme: 7 Kasım 2026. Bilgiler aşağıdaki kaynaklara dayanır; yeni bilgiler çıktıkça yazıyı güncelliyoruz.
Kaynakça
- Yairi, E., & Ambrose, N. (2013). Epidemiology of stuttering: 21st century advances. Journal of Fluency Disorders, 38(2), 66–87.
- Reilly, S., Onslow, M., Packman, A., Cini, E., Conway, L., Ukoumunne, O. C., Bavin, E. L., Prior, M., Eadie, P., Block, S., & Wake, M. (2013). Natural history of stuttering to 4 years of age: A prospective community-based study. Pediatrics, 132(3), 460–467.
- Smith, A., & Weber, C. (2017). How stuttering develops: The multifactorial dynamic pathways theory. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 60(9), 2483–2505.
- Iverach, L., & Rapee, R. M. (2014). Social anxiety disorder and stuttering: Current status and future directions. Journal of Fluency Disorders, 40, 69–82.
- Bloodstein, O., Bernstein Ratner, N., & Brundage, S. B. (2021). A handbook on stuttering (7th ed.). Plural Publishing.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel değerlendirmenin ve bir uzmanla görüşmenin yerini tutmaz.


