
Akran Zorbalığı Nedir? Çocuklar Neden Zorbalık Yapar?
Akran zorbalığı, bir çocuğun yaşıtları tarafından tekrar tekrar ve bilerek incitilmesidir. Türleri, işaretleri, nedenleri ve aile ile okul için öneriler.
Yazan: Uzman Psikolojik Danışman Çağla Berrak Yıldız · Gözden geçiren: Uzman Psikolog Kıvılcım Özdürük · Güncelleme: 7 Kasım 2026
Akran zorbalığı, bir çocuğun ya da gencin yaşıtları tarafından bilerek, tekrar tekrar ve güç dengesizliği içinde incitilmesidir. Arada bir yaşanan tartışma ya da karşılıklı itişme zorbalık değildir; zorbalıkta bir taraf kendini koruyamayacak durumdadır ve zarar sürekli hâle gelir. Zorbalık okulda, serviste, sokakta ya da internette yaşanabilir ve çocuğun kendine güvenini, okul başarısını ve ruh hâlini derinden etkileyebilir. Bu yazıda akran zorbalığının türlerini, işaretlerini, nedenlerini ve ailelerin ile okulların neler yapabileceğini anlatıyoruz.
Kısa cevap: Akran zorbalığı; vurma, itme gibi fiziksel, alay etme ve lakap takma gibi sözel, dışlama gibi sosyal ya da internet üzerinden yapılan siber davranışlarla bir çocuğun yaşıtları tarafından tekrar tekrar incitilmesidir. Zorbalığa uğrayan çocukta okula gitmek istememe, karın ağrısı, içe kapanma ve eşyalarının kaybolması gibi işaretler görülebilir. Aile çocuğu suçlamadan dinlemeli, okulla iş birliği yapmalı ve gerekirse uzman desteği almalıdır. Zorbalık yapan çocuğun da desteğe ihtiyacı vardır.
Akran zorbalığının üç tarafı
Norveçli araştırmacı Dan Olweus’un çalışmalarından bu yana zorbalığın bir grup süreci olduğu biliniyor. Finli araştırmacı Christina Salmivalli ve ekibi, zorbalıkta çoğu zaman üç taraf bulunduğunu göstermiştir:
- Zorbalık yapan çocuk ya da grup: Başkasını incitmeyi bir güç ya da statü aracı olarak kullanır.
- Zorbalığa uğrayan çocuk: Tekrar tekrar zarar görür ve kendini koruyacak gücü olmadığını hisseder.
- İzleyenler: Olayı görür ama çoğu zaman müdahale etmez; bazen gülerek zorbayı cesaretlendirir, bazen de zorbalığa uğrayan çocuğu korur.
İzleyenlerin tutumu çok önemlidir: Araştırmalar, izleyenlerden biri zorbalığa karşı çıktığında zorbalığın sıklıkla kısa sürede durduğunu gösteriyor.
Akran zorbalığı türleri nelerdir?
- Fiziksel zorbalık: Vurma, itme, tekmeleme, saç çekme, eşyalarını alma ya da kırma.
- Sözel zorbalık: Alay etme, lakap takma, hakaret, tehdit, dış görünüşü, aksanı ya da ailesiyle dalga geçme.
- Sosyal (ilişkisel) zorbalık: Gruptan dışlama, görmezden gelme, hakkında söylenti yayma, başkalarını onunla konuşmamaya yönlendirme.
- Cinsel zorbalık: Cinsel içerikli sözler, istenmeyen dokunma, beden üzerinden aşağılama.
- Siber zorbalık: Mesaj, oyun ya da sosyal medya üzerinden alay etme, tehdit, izinsiz fotoğraf ve video paylaşma, sahte hesap açma, çevrim içi gruplardan dışlama.
Siber zorbalık okul bittiğinde de devam ettiği ve hızla yayılabildiği için çocuk kendini hiçbir yerde güvende hissetmeyebilir. Araştırmacı Robin Kowalski ve ekibinin geniş çaplı incelemesi, siber zorbalığın yüz yüze zorbalığa benzer şekilde kaygı ve mutsuzluk belirtileriyle ilişkili olduğunu gösteriyor.
Çocuğum zorbalığa uğruyor mu? İşaretler
Çocuklar zorbalığı çoğu zaman anlatmaz; utanır, durumun kötüleşmesinden ya da “ispiyoncu” sayılmaktan korkar. Şu işaretlere dikkat edin:
- Okula ya da servise gitmek istememe, sabahları karın ve baş ağrısı
- Açıklanamayan morluklar, yırtık kıyafetler, kaybolan eşyalar ya da harçlık
- Arkadaşlarından söz etmeme, doğum günü ve etkinliklerden uzak durma
- Telefona ya da bilgisayara bakınca üzülme, ekranı saklama
- Uyku sorunları, kâbuslar, iştah değişiklikleri
- Ders başarısında düşüş
- İçe kapanma, ani öfke patlamaları, kendini değersiz gören sözler
Okula gitmeyi reddetmenin diğer nedenleri için okul fobisi yazımıza bakabilirsiniz.
Çocuklar neden zorbalık yapar?
Zorbalık yapan çocuk “kötü bir çocuk” değildir; çoğu zaman öğrenilmiş ya da bir ihtiyacı yanlış yoldan karşılayan bir davranış sergiler. Öne çıkan etkenler:
- Evde şiddete uğramak ya da şiddete tanık olmak; bu konuda şiddet nedir yazımıza göz atabilirsiniz
- Çok sert, cezalandırıcı ya da tam tersine ilgisiz ve sınırsız ebeveyn tutumları
- Grupta statü kazanma, güçlü görünme ve dikkat çekme isteği
- Empati kurmakta ve öfkesini düzenlemekte zorlanma
- Kendisinin de zorbalığa uğramış olması
- Okulda yetişkin denetiminin zayıf olduğu alanlar ve zorbalığın görmezden gelinmesi
Zorbalığın etkileri
Zorbalığa uğrayan çocuklarda özgüven kaybı, kaygı, mutsuzluk, yalnızlık, okuldan kaçınma, bedensel yakınmalar ve ders başarısında düşüş görülebilir. Bazı çocuklarda kendine zarar verme düşünceleri ortaya çıkabilir. Kendine güveni zayıflamış çocuklar için çocuklarda özgüven eksikliği yazımızda öneriler bulabilirsiniz.
Çocuğunuz kendine zarar vermekten söz ediyorsa ya da ciddi bir tehlike varsa 112‘yi arayın. Çocuğa yönelik şiddet ve istismar durumlarında ALO 183 (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Sosyal Destek Hattı) ile görüşebilirsiniz.
Ebeveynler ne yapabilir?
Çocuğunuz zorbalığa uğruyorsa
- Sakin kalın ve dinleyin. “Bana anlattığın için çok iyi yaptın” diyerek anlattığı için onu takdir edin.
- Suçlamayın. “Sen de bir şey yapmışsındır” ya da “Boş ver, takma” gibi sözler çocuğun bir daha anlatmamasına yol açabilir.
- Okulla hemen iletişime geçin. Sınıf öğretmeni ve okul rehberlik servisiyle görüşün, olayların tarihini ve ayrıntılarını not alın.
- “Sen de vur” demeyin. Karşılık vermek çoğu zaman zorbalığı büyütür ve çocuğu cezalandırılan tarafa dönüştürebilir.
- Güvenli ilişkileri güçlendirin. Okul dışında kendini iyi hissettiği arkadaşlıklar ve etkinlikler, çocuğun kendine güvenini destekler.
- Siber zorbalıkta kanıtları saklayın. Ekran görüntüsü alın, hesabı engelleyin ve platforma şikâyet edin; tehdit ya da müstehcen paylaşım varsa kolluğa başvurun.
Çocuğunuz zorbalık yapıyorsa
- Davranışı açıkça adlandırın ve kabul edilemez olduğunu sakin ama net biçimde söyleyin.
- Davranışın ardındaki nedeni anlamaya çalışın: öfke, kıskançlık, dışlanma korkusu, evde yaşanan zorluklar.
- Zarar verdiği arkadaşının neler hissetmiş olabileceğini birlikte konuşun; telafi etmesi için yol arayın.
- Evde kullanılan dilin ve disiplin yöntemlerinin çocuğa nasıl bir model olduğunu gözden geçirin.
- Okulla iş birliği yapın ve gerekirse uzman desteği alın.
Okullar ne yapabilir?
Araştırmacılar Hannah Gaffney, Maria Ttofi ve David Farrington’ın kapsamlı incelemesi, okul temelli zorbalık önleme programlarının zorbalığı anlamlı ölçüde azaltabildiğini gösteriyor. Etkili programların ortak noktaları: açık okul kuralları, teneffüs ve koridor gibi alanlarda yetişkin denetimi, öğretmen eğitimi, izleyen öğrencilerin harekete geçmeye teşvik edilmesi ve ailelerle iş birliği.
Psikolojik destek ne zaman gerekir?
- Çocuk okula gitmeyi reddediyorsa ya da uzun süredir mutsuzsa
- Uyku, iştah ya da ders başarısında belirgin değişiklikler varsa
- Kendini değersiz gören sözler söylüyor ya da kendine zarar vermekten söz ediyorsa
- Çocuğunuz başkalarına sık sık zarar veriyorsa
Görüşmelerde çocuğun yaşına uygun yöntemlerle duyguları, sosyal becerileri ve kendini ifade etmesi desteklenir; ailelere de evde neler yapabileceklerine dair rehberlik verilir. Alsancak ve Karşıyaka şubelerimizde ya da online olarak ergen psikolojik danışmanlık görüşmelerimiz hakkında bilgi alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Akran zorbalığı nedir?
Bir çocuğun ya da gencin yaşıtları tarafından bilerek, tekrar tekrar ve güç dengesizliği içinde fiziksel, sözel, sosyal, cinsel ya da internet üzerinden incitilmesidir.
Akran zorbalığı ile normal arkadaş kavgası arasındaki fark nedir?
Arkadaş kavgasında taraflar aşağı yukarı eşit güçtedir ve tartışma tek seferliktir. Zorbalıkta ise bir taraf kendini koruyamaz, incitme bilerek yapılır ve tekrar eder.
Çocuğum zorbalığa uğradığını söylemezse nasıl anlarım?
Okula gitmek istememe, karın ve baş ağrısı, kaybolan eşyalar, açıklanamayan morluklar, arkadaşlardan uzaklaşma ve telefona bakınca üzülme gibi işaretlere dikkat edin.
Çocuğuma “sen de vur” demeli miyim?
Hayır. Karşılık vermek çoğu zaman zorbalığı büyütür. Bunun yerine çocuğa yardım istemeyi, güvenli bir yetişkine anlatmayı ve kendini net sözlerle ifade etmeyi öğretmek daha korumacıdır.
Siber zorbalıkta ne yapmalıyım?
Mesajlara cevap vermeyin, ekran görüntüsü alarak kanıtları saklayın, hesabı engelleyin ve platforma şikâyet edin. Tehdit ya da müstehcen paylaşım varsa kolluğa başvurun ve okulu bilgilendirin.
Bu yazıyı kim hazırladı?
Yazan: Uzman Psikolojik Danışman Çağla Berrak Yıldız. ODTÜ’de psikolojik danışmanlık yüksek lisansı yaptı; Yankı Psikoloji Alsancak’ta çocuklar, gençler, ebeveynler ve çiftlerle çalışıyor.
Gözden geçiren: Uzman Psikolog Kıvılcım Özdürük. Yankı Psikoloji Karşıyaka’da yetişkinler, gençler, çocuklar, çiftler ve ailelerle psikolojik danışmanlık görüşmeleri yapıyor.
Son güncelleme: 7 Kasım 2026. Bilgiler aşağıdaki kaynaklara dayanır; yeni bilgiler çıktıkça yazıyı güncelliyoruz.
Kaynakça
- Olweus, D. (1993). Bullying at school: What we know and what we can do. Blackwell.
- Salmivalli, C., Lagerspetz, K., Björkqvist, K., Österman, K., & Kaukiainen, A. (1996). Bullying as a group process: Participant roles and their relations to social status within the group. Aggressive Behavior, 22(1), 1–15.
- Kowalski, R. M., Giumetti, G. W., Schroeder, A. N., & Lattanner, M. R. (2014). Bullying in the digital age: A critical review and meta-analysis of cyberbullying research among youth. Psychological Bulletin, 140(4), 1073–1137.
- Gaffney, H., Ttofi, M. M., & Farrington, D. P. (2019). Evaluating the effectiveness of school-bullying prevention programs: An updated meta-analytical review. Aggression and Violent Behavior, 45, 111–133.
- Hawkins, D. L., Pepler, D. J., & Craig, W. M. (2001). Naturalistic observations of peer interventions in bullying. Social Development, 10(4), 512–527.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel değerlendirmenin ve bir uzmanla görüşmenin yerini tutmaz.


